Weblog Henk Hermans – Albert Ellis

Waarom zou u streven naar vergroting van uw persoonlijke geluk? – Albert Ellis

Waarom zou u streven naar een vergroting van uw persoonlijke geluk? Omdat dit het beste voor u is! Wanneer u niet zelf werkt aan het verwezenlijken van uw wensen, uw doelen en uw waarden, wie zal dit dan moeten doen? Wanneer u het geluk van anderen boven uw eigen geluk stelt, en u zich geweldig inspant om hen te helpen bij het verwezenlijken van hun persoonlijke doelen, handelt u vanuit de veronderstelling dat zij hetzelfde voor u zullen doen. Maar u kunt er vergif op innemen, dat zij dit gewoonlijk niet zullen doen. Veel mensen hebben nogal wat bezwaren tegen deze redenering; ze vinden haar soms zelfs immoreel. Met hetzelfde recht kunnen we echter zeggen, dat het immoreel is om andere mensen boven uzelf te plaatsen en niet te werken aan de verwezenlijking van uw eigen persoonlijke verlangens. Wanneer moraliteit zinvol is (en helaas is dat meestal niet het geval), dan gaat deze uit van twee regels welke eveneens aan de basis liggen van rationeel emotieve therapie (ret): 1. wees trouw aan uzelf, of zorg goed voor uzelf, 2. doe niets waarmee u anderen nodeloos en bewust benadeelt. Wanneer u goed voor uzelf zorgt, leeft u normaal gesproken in een gemeenschap met andere mensen, en deze gaat ten gronde wanneer u hen benadeelt. Tenzij u er natuurlijk de voorkeur aan geeft om als kluizenaar door het leven te gaan!
Gewoonlijk gaat het belang van anderen dan ook samen met eigenbelang. Niemand heeft u gevraagd of u in deze wereld geboren wilde worden. Nu u er eenmaal bent en beseft dat u voor de keuze staat om verder te leven danwel er een einde aan te maken, maakt u waarschijnlijk steeds de keuze om nog een flinke tijd te leven. Uit zowel biologische als sociale overwegingen verkiest u het leven boven de dood; u kiest er bovendien voor van lichamelijk ongemak en frustraties te leven. Deze tweede keuze –de keuze om zo gelukkig mogelijk te leven- is bijna de logische consequentie van de keuze om te blijven leven. Wanneer u er immers voor zou kiezen om u tijdens dit leven ellendig te voelen, dan zal dit leven nauwelijks de moeite waard zijn. Waarschijnlijk zult u uzelf gaan verwaarlozen, en misschien zelfs doden.
Aangezien mensen kuddedieren of sociale wezens zijn, zult ook u zich het meeste op uw gemak voelen wanneer u (oppervlakkig of intiem) contact heeft met andere mensen; ofschoon u wel de mogelijkheid heeft om u gelukkig te voelen terwijl u alleen leeft, zult u daar waarschijnlijk niet echt voor kiezen. Het is ‘natuurlijk’ om te genieten van de gesprekken en het samenzijn met andere mensen, evenals het ‘natuurlijk’ is om dat u zich zorgen maakt om anderen, anderen wilt ontmoeten en een seksuele relatie met anderen wilt aangaan. Waarom? Omdat dit in uw aard opgesloten ligt: u heeft de aangeboren neiging om met andere mensen te leven en uw leven met andere mensen te delen. Wanneer u eenmaal besloten heeft om aan deze sociale wensen toe te geven, onderwerpt u zich aan daarmee aan een sociaal contract, dat gewoonlijk wordt aangeduid met ‘moraliteit’ of ‘verantwoordelijkheid ten opzichte van anderen’, ofwel onze regel nummer twee. Het leven in een groep brengt altijd enkele beperkingen en gedragsregels met zich mee. Wanneer u leeft als een kluizenaar, kunt u gerust zoveel lawaai maken als u wilt, en kunt u uw behoefte doen waar u wilt. Maar als u lid van een gezin, buurt of gemeenschap bent, bent u niet meer helemaal vrij om alle etenswaar voor uzelf op te eisen, u al het land toe te eigenen, en om alles wat u onder ogen komt te stelen, of om vrienden en kennissen fysiek te bedreigen –tenminste niet voor lang!
Deze morele regels zijn erg belangrijk in onze moderne gecompliceerde samenleving. In het verleden leefden mensen samen in een kleine groep. Zo’n kleine groep kon gemakkelijk voor zichzelf zorgen, zelfs wanneer ze geïsoleerd van de rest van de wereld leefde. In de moderne technologische samenlevingzorgen de meeste mensen niet voor hun eigen voedsel, en maken ze niet zelf de kleding die ze dragen. We zijn daarentegen afhankelijk van anderen, en van een goed georganiseerde verdeling van werk. De meeste mensen leven in grote steden waarin ze moeten samenleven met letterlijk honderden mensen in hun directe omgeving, op het werk en bij hun vertier. De regels die ons sociale verkeer sturen, worden daardoor steeds belangrijker. We zijn zelfs in staat om onszelf ten gronde te richten wanneer we lak hebben aan deze regels. Individualiteit en persoonlijke vrijheid zijn tegenwoordig belangrijke waarden. Wanneer we echter deze waarden niet plaatsen in hun sociale context, kunnen ze een gelukkig en lang leven in de weg staan of ondermijnen. Enerzijds is het daarom goed om een sociaal bewustzijn te stimuleren en om een oprechte belangstelling te hebben voor andere mensen om daarmee een aangenaam leven te leiden. Anderzijds is het belangrijk om in eerste instantie aan onszelf te denken. Het zal niet meevallen om beide belangen tegen elkaar af te wegen.
Daarom nogmaals, waarom zou u uw persoonlijk geluk het allerbelangrijkste vinden? Om onder andere de volgende redenen:
1. Zo op het eerste gezicht lijkt het beter om eerst aan anderen te denken. Op die wijze levert u immers een bijdrage aan een betere, liefdevollere en aangenamere wereld. Is het daarom niet beter om uw eigenbelang op te offeren voor het belang van anderen? Is het niet beter om eerst aan anderen te denken, en dan te hopen dat zij hetzelfde zullen doen? Nee, waarschijnlijk niet. Tenzij u het geluk heeft te leven in een samenleving van engelen. Engelen zouden inderdaad uw opoffering beantwoorden met eenzelfde altruïstische opstelling. In onze hedendaagse samenleving zijn engelen echter niet meer rijk vertegenwoordigd. Wat zal waarschijnlijk gebeuren wanneer u besluit om uw eigen belangen op te offeren in de hoop dat anderen dit zullen beantwoorden? Er zullen misschien inderdaad mensen zijn die dit op oprijs stellen en eveneens uw belangen laten voorgaan op hun eigen belangen. Velen zullen dit echter nalaten. Veel mensen waarvoor u zichzelf opoffert en wegcijfert zullen minder eerlijk zijn, en zullen proberen om misbruik te maken van uw goedheid. Een groot aantal mensen zal misschien wel het goede willen, maar zal als gevolg van stommiteit, onwetendheid of emotionele gestoordheid zich in de praktijk niet ethisch gedragen, zowel ten opzichte van u als ten opzichte van de rest van de mensheid. Als u dus leeft vanuit het principe dat u zich voor anderen moet opofferen, dan gaat u er gewoonlijk vanuit dat anderen hetzelfde zullen doen, en dat is een zeer riskant uitgangspunt waarvoor nauwelijks bewijzen bestaan.
2. Door uzelf op te offeren, en de belangen van anderen steeds voor te le laten gaan, nodigt u die anderen uit om u te zien als een arme sukkel. Deze opstelling leidt vaker tot afhankelijkheid, emotionele problemen en een toename van inhumaan gedrag dan tot een eerlijke omgang tussen mensen.
3. Wanneer u het geluk van anderen belangrijker vindt dan uw eigen geluk, komt dit vaak voort uit een sterke behoefte aan waardering door anderen. U leeft dan vanuit de overtuiging van anderen zo hard nodig heeft, dat u er zelfs uw eigen geluk voor opoffert. Als gevolg van deze sterke behoefte aan liefde weigert u om uw eigen ideeën en gevoelens kenbaar te maken, zodat u uiteindelijk een hekel aan uzelf krijgt, en bovendien een hekel krijgt aan de mensen die u ‘dwongen’ om op deze wijze te handelen.
4. Streven naar persoonlijk geluk is een enorme uitdaging, waarmee u de strijd aanbindt met sterke krachten in dit universum. Zoals Voltaire wijselijk opmerkte, is de wereld waarin u leeft niet de beste van alle denkbare werelden. Het leven loopt over narigheid en gelazer. Dat is, zoals mensen in rationeel emotieve therapie leren, niet vreselijk; het is alleen knap lastig. Wanneer u actief streeft naar vergroting van uw persoonlijke geluk, accepteert u de uitdaging van dit moeilijke bestaan, en bent u vastbesloten om het uzelf niet nodeloos moeilijker te maken. In plaats daarvan streeft u naar een aangenamer en boeiender leven. Niet dat u gaat heersen over het universum. Maar wanneer u de levensfilosofie heeft dat u –voor zover mogelijk- uw eigen leven beheerst en streeft naar geluk ondanks de ontelbare problemen die u tegenkomt, dan heeft u een redelijke kans dat u een boeiend en aangenaam leven leidt in deze onvolmaakte wereld. Sterker nog, de kans dat u bijdraagt aan een verbetering van deze wereld neemt zelfs toe.
5. Door te streven naar persoonlijk geluk zult u uitgroeien tot iemand die waarbij het goed toeven is. Wanneer u daadwerkelijk streeft naar datgene wat u in het leven zoekt, en bovendien vastbesloten bent om goed voor uzelf (en voor zover mogelijk voor anderen) te zorgen, heeft u anderen iets unieks en bijzonders te bieden. Dat geldt zeker voor mensen waarmee u een intieme relatie onderhoudt. Uw zelfbewuste optreden geeft ook aan hen de kracht om hun tanden ergens in te zetten. Naarmate u uzelf meer te bieden heeft, zult u ook anderen meer te bieden hebben. Vaak kunt u andere mensen helpen door uw eigen leefstijl te verbeteren. Op die wijze zorgt u ervoor dat de wereld waarin u leeft –in elk geval uw directe leefomgeving- een betere plaats om te vertoeven wordt.
6. Het is volstrekt acceptabel en eerlijk om te werken aan verwezenlijking van uw persoonlijke doelen en idealen. Veel mensen die ogenschijnlijk het boetekleed aantrekken en zichzelf schijnen op te offeren voor anderen, zijn er in werkelijkheid op uit om op die wijze het koninkrijk der hemelen te verdienen… voor henzelf uiteraard! Nederigheid en zelfopoffering komen vaak voort uit een streven om beter te zijn dan andere mensen en op die wijze de eigen voortreffelijkheid te bewijzen. Achter bijna elk doel of streven, hoe onzelfzuchtig ook, schuilt vaak een verborgen bedoeling: tegemoet komen aan de eigen behoeften. Misschien dat er op een bepaald moment ergens een echte heilige rondloopt die zich helemaal overgeeft aan het geluk van anderen zonder dat daarin eigen behoeftes een rol spelen. Misschien! Maar wanneer u in de plaats van een onfeilbare heilige een feilbaar mens bent, is het eerlijker om uw eigen wensen en behoeftes te onderkennen in plaats van ze te negeren. Wanneer, zoals Carl Rogers stelt, emotionele gezondheid vooral bestaat uit openheid, eerlijkheid en echtheid, dan is het veel gezonder voor u om te erkennen dat u in eerste instantie rekening houdt met uzelf, dan om zelfopoffering voor te wenden.

De bovenstaande redenen kunnen voor u een aanleiding zijn om inderdaad te streven naar vergroting van uw persoonlijk geluk. Daarmee plaatst u zichzelf niet tegenover andere mensen, of tegenover elke maatschappelijke regel. Immers het is niet uw bedoeling om aan te tonen dat u een beter mens bent dan anderen, of dat u de rechterhand van god bent. Het is zelfs niet uw bedoeling om vanuit een egocentrische instelling aan te tonen dat u alle andere mensen kunt overtreffen in hun streven naar geluk. Nee, uw belangrijkste doel is om te streven naar een langer en plezieriger leven

Zijn er ook nadelen verbonden aan het streven naar persoonlijk geluk? Jazeker! Aan bijna alles wat u doet, kleven nadelen. Wanneer u werkelijk voor uzelf zorgt, zullen er waarschijnlijk een aantal vervelende dingen gebeuren. Zo zullen andere mensen vaak vinden, dat u koel en gevoelloos bent –zelfs wanneer dit in werkelijkheid niet het geval is. Soms zullen ze bang voor u zijn, of ze zullen zich afhankelijk van u opstellen en trachten voordelen te halen uit uw handelwijze. Ze kunnen u zelfs zo aanbidden, dat ze een blok aan uw been worden. Rekening houden met uw eigen wensen vergt eveneens tijd en inspanning om vast te stellen wat u werkelijk wilt en hoe u dit kunt bereiken: assertief zijn en weerstand bieden tegen de verwachtingen van anderen. Om te experimenteren met die zaken, waarvan u later zult ontdekken dat u deze niet echt wilde; om bewust en doeltreffend te streven naar zowel de lange termijn als de korte termijn doelen. Zelden krijgt u iets voor niets, en ook goed voor uzelf zorgen heeft zijn nare kanten en beperkingen. Maar gewoonlijk is het de prijs wel waard!
Laat ik kort de belangrijkste belemmeringen bij het streven naar persoonlijk geluk op een rijtje zetten. Meestal wordt uw persoonlijke geluk en uw emotionele gezondheid in de weg gestaan door verschillende vormen van behoeftes, eisen, opgaven of andere absolutistische opstellingen –of zoals we in de rationeel emotieve therapie aanduiden met musterbation. Dit werd al zo’n duizend jaar geleden ontdekt door Westerse filosofen als Zeno, Epitetus, Marcus Aurelius, en andere stoicijnen. Ook Oosterse wijsgeren als Gautam Boeddha en moderne filosofen als Baruch Spinoza, John Dewey, en Betrand Russell hebben deze oude waarheid herontdekt. Dit geldt ook voor pioniers op het gebied van de psychotherapie. Nee, niet Sigmund Freud –die op een dwaalspoor belandde bij zijn studie van de vroegkinderlijke ervaringen, de seksuele wensen ten opzichte van de ouders, en de diep in het onbewuste aanwezige haat- en schuldgevoelens (welke beiden niet tot emotioneel ongeluk hoeven te leiden)- maar psychotherapeuten als Alfred Adler, Paul Dubois, Alexander Herzberg, en George Kelly, die veel duidelijker een besef hadden van de filosofische oorsprong van emotionele stoornissen, en praktische methoden ontwikkelden om met emotionele stoornissen om te gaan. Ik ontdekte, hoe deze belemmeringen –mijn moetens en behorens- mijzelf hinderden bij mijn universitaire loopbaan en in mijn liefdesleven, toen ik enkele jaren geleden kennismaakte met rationeel emotieve therapie en een aantal principes eruit ging toepassen op mijzelf. In enkele maanden tijd raakte ik het grootste gedeelte van mijn angsten op mijn werk en in mijn sociale leven kwijt, en begon ik op beide terreinen ook beter te functioneren.
Ik was eerst overtuigd van de freudiaanse kijk op emotionele stoornissen en de psychoanalyrische psychotherapie, en ging zelf in analyse, ontving supervisie en paste de klassieke psychoanalyse enkele jaren toe, tot ik besefte dat ik mijn cliënten daarmee niet goed hielp. Omdat ik van efficiëntie hou, en ook nog een tijd een opleiding filosofie gevolgd heb, zocht ik naar een niet-psychoanalytische methode om mensen te helpen bij de aanpak van hun emotionele problemen. Weldra ontdekte ik, dat bijna alle emotionele stoornissen samenhingen met irrationele gedachten, en dat wanneer ik mensen hielp bij het achterhalen en ter discussie stellen van deze ongezonde gedachten, zij hun stoornis met succes konden overwinnen.
Toen ik ging experimenteren met een nieuwe kijk op emotionele stoornissen en het ontwikkelen van nieuwe methoden om mensen te helpen bij het overwinnen van hun angstgevoelens, depressie , vijandigheden, en minderwaardigheidsgevoelens, ontwikkelde ik het systeem van rationeel emotieve therapie (ret) of cognitieve gedragstherapie (cgt), dat uiteindelijk geweldig populair geworden is. In het begin was dit beslist niet het geval! Toen ik de jaren vijftig RET ontwikkelde, beschuldigden bijna alle andere psychotherapeuten mij van arrogantie – ook de freudianen, jungianen, rogerianen en de klasieke gedragstherapeuten. Hoe kon ik de arrogantie en het gore lef hebben, beweerden zij, om te verkondigen dat emotionele stoornissen grotendeels voortkomen uit een verkeerde denkwijze, en dat een verandering in denken kan leiden tot serieuze vermindering van neurotische problemen? Hoe kon ik bovendien de brutaliteit hebben om mensen rechtstreeks te confronteren met hun krankzinnige gedachten, om vervolgens op een intensieve en krachtige wijze te werken met hun gevoelens , en hoe kon ik hen huiswerkopdrachten geven die hen stimuleerden om hun nieuwe leefwijze in de praktijk te brengen?
Nou ja, ik deed het! Ondanks alle verzet van het grootste deel van de therapiescholen ging ik verder met experimenteren en het ontwikkelen van ret. In het begin had ik slechts een handvol sympathisanten. Toen deed de encounterbeweging haar opmars in de geestelijke gezondheidszorg, en leverde nogal wat psychotherapeuten af die gebruik maakten van actieve oefeningen en mensen uitnodigden om hun ware gevoelens te tonen –wat binnen de ret tot de emotieve technieken behoort. Ten slotte kwam de gedragstherapie goed op gang en ontwikkelde zich tot cognitieve gedragstherapie – met ret of cognitieve herstructurering als vaste kern. Veel vooraanstaande vertegenwoordigers uit de psychologie en psychiatrie –waaronder Aaron Beck, Gerald Davison, Marvin Goldfried, Arnold Lazarus, Richard Lazarus, Cyriel Franks, Michale Mahoney en Donals Meichenbaum- hebben zich aangesloten bij de cognitieve gedragstherapie beweging, en inmiddels is deze uitgegroeid tot de invloedrijkste psychotherapie.
Ook het grote publiek wordt de laatste tijd overstroomd met literatuur, lezingen, cursussen en workshops die duidelijk ret-georienteerd zijn, of de schrijver en spreker dit nu wil toegeven of niet. Een groot aantal populaire boeken zijn verschenen waarin duidelijk openlijk rationeel emotieve therapie wordt bedreven. Ironisch genoeg zijn een aantal van de invloedrijkste publicaties (o.a. Wayne Dyer, William Glasser, Hain Ginott, Ken Keues, Werner Erhard en Manual Smith) duidelijk vanuit de ret geïnspireerd zonder dat de schrijvers dit toegeven. Wij vinden het dan ook erg plezierig dat ret een van de invloedrijkste psychotherapieën van de twintigste eeuw is geworden, en dat ze zich vooral heeft toegelegd op een zelfhelpbenadering.
Een van haar typische uitgangspunten is immers, dat mensen zelf hun eigen emotionele stoornissen veroorzaken en dat deze dus niet het uitsluitende resultaat zijn van externe invloeden en van conditionering. Omdat ze goeddeels zelf hun ongezonde opvattingen en handelwijze creëren, en zich door middel van een eindeloos proces van zelfconditionering deze ongezonde gedachten en handelwijzen eigen maken, hebben mensen ook de kracht om zichzelf in belangrijke mate te veranderen.
Zoals al jarenlang in de ret wordt gesteld, geldt voor praktisch elke gedachte waarin u nu gelooft, dat u deze kunt afleren en kunt weigeren om ernaar te leven. Wanneer het klopt wat de psychoanalytici beweren, en uw ouders u gemaakt hebben tot wat u nu bent, dan beschikt u over slechts weinig mogelijkheden om uzelf in uw voordeel te veranderen. Gelukkig vergissen ze zich en kunt u, omdat u voor het grootste deel zelf uw eigen gedachten en gevoelens creëert, deze ook veranderen. Of, zoals Carl Jung en Abraham Maslow en anderen beweren, u heeft het vermogen om uzelf te verwerkelijken, te groeien en u emotioneel te ontplooien. Zowel de individuele als de groepsmatige toepassing van ret laat u zien, hoe u daarbij te werk kunt gaan. Omdat het zowel een educatieve als psychotherapeutische methode is, probeert het dit op verschillende wijzen te doen: door middel van lessen (aan kinderen en volwassenen), workshops, lezingen, pamfletten, boeken, artikelen, cassettebandjes en dvd’s. Want, het lijkt misschien een beetje grandioos, het doel van rationeel emotieve therapie is hulp te bieden aan alle mensen, niet enkel aan diegenen die ernstig gestoord zijn en specialistische psychotherapie nodig hebben. Belangrijker dan de doelstelling om gestoorde mensen te helpen, is de preventieve aanpak: mannen, vrouwen, kinderen te tonen hoe ze ernstige emotionele problemen kunnen voorkomen in plaats van te trachten deze te behandelen als ze eenmaal aanwezig zijn.

Comments are closed.